İran Hikayeleri & Fıkralar, Doğu edebiyatının zengin mizah geleneğinden süzülen, hazır cevaplılık ve ince esprilerle dolu hikâye ve fıkraları bir araya getiren özel bir bölümdür. Bu kategoride yer alan anlatılar, İran kültüründe asırlardır anlatılagelen nükteli hikâyeleri ve mizah örneklerini okuyucuya sunar.
Bu hikâyelerin bir bölümü, araştırmacı, akademisyen ve çevirmen Prof. Dr. Mehmet Kanar tarafından Türkçeye kazandırılmış; Doğu’nun hazır cevaplılık geleneğini ve mizah anlayışını yansıtan eserlerden derlenmiştir. Anlatılar, kısa ve etkili bir olay üzerinden insan davranışlarını, toplumsal durumları ve hayatın çelişkilerini esprili bir dille ortaya koyar.
İran Hikayeleri & Fıkralar’da:
Hazır cevaplılık ve ince mizah,
Toplumsal olaylara yönelik nükteli anlatılar,
İnsan karakterlerini yansıtan esprili hikâyeler,
Doğu edebiyatının mizah geleneği,
Kısa ama düşündürücü fıkralar
yer almaktadır.
Asırlardır haklı bir şöhrete sahip olan İran edebiyatı, yalnızca şiir ve klasik eserleriyle değil; mizah ve hikâye geleneğiyle de dikkat çeker. Bu anlatılar, modern İran hikâyeciliğinin öncülerinden kabul edilen Cemalzade gibi önemli isimlerin etkisini de taşımaktadır.
İran Hikayeleri & Fıkralar, Doğu’nun zengin mizah kültürünü yansıtan, okuyucuyu hem güldüren hem düşündüren; hazır cevaplılık ve ince esprilerle dolu hikâyeleri bir araya getiren keyifli bir anlatı dünyası sunar.
Bedevînin devesi kaybolmuştu. Bulursa iki dirheme satacağına dair adak adadı. Bir süre sonra devesini buldu; buldu ya bu kez de iki dirheme deveyi satmaya gönlü varmıyordu. Düşündü taşındı; nihayet devenin boynuna bir kedi asıp pazara çıktı. “İki dirheme deve, beşyüz dirheme kedi! İkisi bir arada.” diye bağırıyordu. Bunu duyan bir başka bedevî içini çekti: –…
Bir dilenci Isfahan zenginlerinden birinin evine gelip kapıyı çaldı ve bir şeyler istedi. Ev sahibi uşağına : – Mübarek; Kamber’e söyle. Kamber de Yakut’a söylesin; dilenci için bir şeyler hazırlasın. Dilenci: – Allahım, Cebrail’e söyle. Cebrail Mikail’e, Mikail İsrafil’e, İsrafil de Azrail’e ev sahibinin canını almasını söylesin!
Bir arap Muaviye ile birlikte kızartma yiyor ve etleri hızla parçalayıp mideye indiriyordu. Bu manzara karşısında Muaviye dayanamadı: – Nedir bu kuzuya düşmanlığın? Yoksa anasından boynuz mu yedin? Arap: – Ben de seni kuzuya karşı pek müşfik görüyorum. Anası seni emzirmiş olmasın ha?!
Dilencinin biri yanında küçük çocuğu ile kapı kapı dileniyordu. Derken mezarlığa götürülen bir cenazeyle karşılaştılar. Kadının biri tabutun arkasında hem ağlıyor hem söylüyordu: – Ah beyciğim ah! Seni öyle bir yere götürüyorlar ki ne aş var ne eşya. Çocuk bu sözü duyunca babasına döndü: – Baba bu cenaze bizim eve mi gidiyor yoksa?
Kısa boylu adamın biri Kisrâ’ya gelerek birini şikayet etti. Kisrâ: – Sen kısa boylusun. Ferâset ilmine göre kısa boylular zalim olur ve kimse onlara zulmedemez. Adam: – Ama bana zulmeden benden kısaydı diyorum!
Bâkil onbir dirheme bir ceylan almış, kucağında ceylanla eve gidiyordu. Adamın biri sordu: – Kaça aldın bu ceylanı? Bâkil iki elini açıp bir de dilini çıkarttı ve “onbir” demek istedi. İstedi ama ceylan da kucağından kurtulup kaçtı. O gün bu gündür bu işaret ahmaklığın sembolü oldu.
İki kişi bir mesele yüzünden tartıştılar ve sonunda iş kadıya kadar vardı. Bunlardan biri yağ, diğeri de koyun göndermişti kadı hazretlerinin evine. Kadı efendinin sadece yağdan haberi vardı. Tabiî ki yağ gönderen haklı çıktı. Kararını tebliğ ederken koyun gönderen diğeri kesti kadının sözünü: – Efendim, cariyelerinizden biri koyunun yağı devirdiğini söyledi! deyince kadı meseleyi anladı:…
Adamın tembel mi tembel bir uşağı vardı. Bir gün onu üzüm ve incir almaya gönderdi, ama uşak sadece üzümle çıkageldi. – Ben sana demedim mi, sana bir iş verirsem iki iş birden yap diye ha? Tesadüf bu ya, efendi o gün hastalandı. Uşağı doktor çağırmaya gönderdi. Uşak da doktorun yanında bir gassal bir de mezarcı…
Hoca okulda kıyamette olacaklardan söz ediyordu ki çocuğun biri kalkıp sordu: – Hocam, kıyamet günü bizim okul da tatil olacak mı?
Bir berber zavallı adamı tıraş ediyor ama sürekli makasla saçını çekiyordu. Bir süre sonra müşteriye sordu: Kaç kardeşsiniz? – Elinizden sağsalim kurtulursam, iki kardeşiz!
Üç deli kayıkla denizde geziniyorlardı ki birdenfırtına patladı. Birbirlerine akıl danışmaya başladılar. Biri dedi ki: – İkiniz suya girip kayığı itin, ben de dümene geçeyim!
Biri arkadaşına: – “Haydi; bizim eve gidelim de ekmekle tuz yiyelim” dedi. Adamcağız “Ekmekle tuz”un leziz yemeklere kinaye olduğunu düşünüp arkadaşıyla birlikte yola koyuldu. Ama gerçekten de önüne birkaç somun ekmekle tuz konulunca şaşırdı kaldı; ama sesini de çıkarmadı. Derken kapı çalındı. Bir dilenci gelmişti. Ev sahibi: – “Git, yoksa yaralarım seni!” dedi. Misafirin sabrı…
İki deli konuşuyorlardı. – Dünyadaki bütün mücevherleri ve elmasları satın almak istiyorum. – Boşuna heveslenme; satmaya hiç niyetim yok!
Abbasî soyundan biri hilafet iddiasında bulunmuştu. Öte yandan son derece kan dökücü zalim biriydi. Bir gün nedimini çağırdı: – Bana bir lakap bul; ne bileyim, Mu’tasımbillah, Mütevekkilalallah gibi. Nedim: Neûzübillah olsun efendim!
Sultânî-yi Kirmanşâhî çok iri göbekli Bîdil-i kirmanşahî için şu dizeyi yazmıştı: Dîdem şikemî zi dûr peydâst. Ba’d ez do se rûz Bîdil âmed. [Çok uzaktan gördüm bir göbek. İki üç gün sonra geldi Bîdil ancak.]
Lor, ayran satın almıştı, ama ayrancı, içinde bir kaç kurbağa yavrusunun bulunduğu suyu karıştırıvermişti ayrana kaşla göz arasında. Lor, ayranı içmeye niyetlenmiş ti kurbağa yavruları bağırmaya başladılar. Lor hiç istifini bozmadan – “Varrık da deseniz vurruk da deseniz içeceğim, parasını verdim” dedi.
Adamın biri Bağdat’tan Kazvin’e gitmişti. Birkaç gün sonra ailesine bir mektup yazdı. Yazdı ama mektubu ailesine ulaştıracak kimse yoktu. – “Bari mektubu aileme kendim götüreyim” diye mırıldandı. Sonra mektubu alıp Bağdat yolunu tuttu. Bağdat’a gelince evinin kapısı çaldı. Çocukları karşılarında babalarını görünce çok sevindiler ve içeri buyur ettiler. Adam içeri girmedi ve – “Burada kalıcı…
Bir gün Şeytan, Firavun’un kasrına gelip çaldı kapıyı. Firavun: – Kim o? Şeytan gülerek: Sen Allah olsaydın, kapıyı kimin çaldığını mutlaka bilirdin!..
Bir gün Abdurrahman Câmî dost meclisinde şu beyti okudu: Bes ki der cân-i fegâr oçeşm-i bîdârem toyî Her ki peydâ mîşeved ez dûr, pindârem toyî [Yaralı gönlümdeki sensin hep; uyanık gözümdeki sen. Uzaktan kim görünse, sanırım ben sen.] Meclistekilerden biri sordu: – Ya bir eşek görünürse peki? – Yine sanırım sen!
Şairin biri bir gazel söyleyip Câmî’ye götürdü. Şiirini okuduktan sonra – “Bu gazeli şehrin kapısına asayım da meşhur olsun” dedi. Câmî: “Şiirin sana ait olduğunu kimse bilmez. İyisi mi, söyle, seni de onun yanına assınlar!”
